افزودن پروبیوتیک به رژیم غذایی گربهتان میتواند به بهبود سلامت کلی او کمک کند. پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زنده و مفیدی هستند که بهطور طبیعی در دستگاه گوارش گربه وجود دارند. وقتی این باکتریهای مفید از طریق غذا یا مکمل به بدن وارد میشوند، تعداد باکتریهای خوب روده را افزایش میدهند و باعث تقویت تعادل میکروبیومی میشوند؛ چیزی که نقش مهمی در سلامت گوارش و سیستم ایمنی گربه دارد.
تقریباً همهی گربهها میتوانند از پروبیوتیکها سود ببرند. اما با این حال، اگر گربهتان دچار مشکلات گوارشی، بیماری لثه یا دهان است یا بهتازگی آنتیبیوتیک مصرف کرده، احتمالاً تأثیر این مکملها برای او چشمگیرتر خواهد بود. در ادامه با جزئیات بیشتری دربارهی فواید پروبیوتیکها برای گربهها آشنا میشوید.
پروبیوتیک برای گربهها چیست؟
بدن گربهتان میلیونها میکروارگانیسم (باکتری و قارچ) دارد که بهطور کلی «میکروبیوم» نامیده میشوند. بیشتر آنها در روده زندگی میکنند و مجموعهای به نام میکروبیوم روده میسازند. یک میکروبیوم سالم، تعادلی بین باکتریهای خوب و بد دارد. میدانیم که سلامت این مجموعه نقش حیاتی در کل بدن گربه، بهویژه در گوارش و سیستم ایمنی دارد.
خرید قسطی محصولات جوسرا
خرید انواع محصولات جوسرا برای گربه و سگ به صورت اقساطی از اسنپشاپ
مشاهده و خریداگر تعداد باکتریهای بد زیاد شود، این تعادل بههم میخورد؛ وضعیتی بهنام «دیسبیوزیس» (dysbiosis) که معمولاً با مشکلات گوارشی مثل اسهال همراه است. اما شواهد جدید نشان میدهند که این عدم تعادل میتواند فراتر از گوارش، بر بخشهای مختلف بدن گربه هم تأثیر بگذارد.
پروبیوتیکها باکتریهای زنده و مفیدی هستند که با اضافه شدن به رژیم غذایی، به تقویت تعداد باکتریهای خوب در روده کمک میکنند و تعادل میکروبیوم را حفظ میکنند. بیشترین کاربرد آنها در درمان مشکلات گوارشی مانند اسهال است. البته تحقیقات بیشتری در حال انجام است تا کاربرد آنها را در دیگر مشکلات سلامتی انسانها و حیوانات هم بررسی کند.
تفاوت پروبیوتیک و پریبیوتیک
اگر دربارهی پروبیوتیکها مطالعه کرده باشید، احتمالاً اسم پریبیوتیک هم به گوشتان خورده است. اما این دو چه تفاوتی با هم دارند؟
پروبیوتیکها همانطور که گفته شد، باکتریهای زندهای هستند که به رژیم غذایی گربه اضافه میشوند تا تعداد باکتریهای مفید در روده را افزایش دهند. اما پریبیوتیکها مواد مغذیای هستند که به رشد و فعالیت این باکتریهای مفید کمک میکنند. این مواد معمولاً در غذاهای فیبردار مثل ریشه کاسنی یا کدو تنبل یافت میشوند.
پریبیوتیکها کار پروبیوتیکها را پشتیبانی و به آنها کمک میکنند بهتر در روده بمانند و فعالیت کنند. برخی از محصولات ترکیبی از این دو را دارند که به آنها سینبیوتیک (Synbiotic) میگویند.
فواید پروبیوتیکها برای گربهها
پروبیوتیکها برای حفظ یا بازگرداندن تعادل باکتریهای مفید روده به کار میروند. برخی تحقیقات نشان دادهاند که این مواد ممکن است خواص ضدالتهابی و تقویتکنندهی سیستم ایمنی هم داشته باشند. پروبیوتیکها ممکن است برای گربههایی با شرایط زیر مفید باشند:
- اسهال
- یبوست
- آلرژی
- لنفوم گوارشی
- بیماری التهابی روده (IBD)
- مشکلات سیستم ایمنی
- بیماری لثه و دندان
- استرس
- عوارض گوارشی ناشی از آنتیبیوتیک
- مشکلات کلیه
- مشکلات کبد
با افزایش آگاهی از نقش سلامت روده در سلامت کلی بدن، تحقیقات بیشتری هم در مورد انسان و هم حیوانات در حال انجام است. شواهد موجود دربارهی استفاده از پروبیوتیکها در گربهها هنوز محدود است و فواید آن در برخی موارد کم بوده است. در حال حاضر، بیشترین کاربرد موفق آنها در درمان اسهال حاد یا مزمن و همچنین، پیشگیری از اسهال ناشی از استرس یا مصرف آنتیبیوتیکها است.
اما با این حال، علاقه به کاربردهای گستردهتر پروبیوتیکها از درمان بیماری گرفته تا پیشگیری در گربههای سالم، در حال افزایش است. ادامه مطلب را بخوانید تا ببینید پروبیوتیکها چگونه میتوانند به حل برخی از رایجترین مشکلات گربهها کمک کنند.
سلامت گوارش
پروبیوتیکها بیشترین کاربرد را در گربههایی دارند که دچار مشکلات گوارشی مانند اسهال، یبوست و بیماریهای مزمن روده هستند. برای درمان اسهال حاد، معمولاً در کنار یک رژیم غذایی سبک و قابلهضم، از پروبیوتیک استفاده میشود تا روند بهبودی سریعتر پیش برود. نکتهی جالب اینکه پروبیوتیکها فقط در اسهال مؤثر نیستند و در درمان یبوست هم میتوانند کمککننده باشند. یک مطالعه دربارهی تأثیر پروبیوتیک روی گربههای مبتلا به یبوست مزمن یا مگاکولون، بهبود واضحی در علائم نشان داد.
در مورد بیماریهای طولانیمدت گوارشی مثل اسهال مزمن، حساسیتهای غذایی، التهاب مزمن روده (IBD) یا حتی سرطانهای گوارشی، پروبیوتیک معمولاً بهعنوان مکمل درمان در کنار روشهای رایج تجویز میشود. این گربهها اغلب میکروبیوم متفاوتی نسبت به گربههای سالم دارند. در یک پژوهش که در سال ۲۰۱۲ انجام شد، ۷۲٪ صاحبان گربههایی که پروبیوتیک مصرف کرده بودند، طی سه هفته کاهش چشمگیر اسهال را گزارش دادند.
کاهش عوارض آنتیبیوتیکها
وقتی گربه دچار عفونت میشود، معمولاً آنتیبیوتیک تجویز میشود. اما آنتیبیوتیکها فقط باکتریهای مضر را از بین نمیبرند و باکتریهای مفید روده هم تحتتأثیر قرار میگیرند. این موضوع باعث برهم خوردن تعادل میکروبی در روده میشود و معمولاً به مشکلاتی مثل اسهال و استفراغ میانجامد. بازگشت به حالت طبیعی هم ممکن است چند هفته طول بکشد.
استفاده از پروبیوتیک در کنار آنتیبیوتیک میتواند به بازسازی میکروبیوم کمک کند، خطر عوارض جانبی را کاهش دهد و در عین حال سیستم ایمنی را تقویت کند. اگر گربهتان تحت درمان با آنتیبیوتیک است، حتماً دربارهی مصرف همزمان پروبیوتیک با دامپزشک مشورت کنید.
سلامت دهان و دندان
مشکلات دهان و دندان، از شایعترین بیماریها در گربهها هستند. در گربههایی که دچار التهاب لثه یا بیماریهای دهانی هستند، ترکیب میکروبیوم دهان با گربههای سالم فرق دارد؛ باکتریهای مضر در دهان این گربهها بیشتر دیده میشود.
تحقیقات نشان دادهاند که استفاده از پروبیوتیکها میتواند به بهبود شرایط دهان کمک کند. مثلاً در یک مطالعهی جدید در سال ۲۰۲۳، گربههایی که دچار استوماتیت (نوعی التهاب دردناک دهان و لثه) بودند، فقط با دو هفته مصرف پروبیوتیک، کاهش قابل توجهی در زخمهای دهان، التهاب، درد و بوی بد دهان نشان دادند.
حتی شواهدی وجود دارد که نشان میدهد مصرف منظم پروبیوتیک میتواند از بروز این بیماریها در گربههای سالم هم پیشگیری کند.
تقویت سیستم ایمنی
روده نقش مهمی در سلامت سیستم ایمنی دارد؛ تا جایی که به آن «بزرگترین عضو ایمنی بدن» گفته میشود. پروبیوتیکها، بهویژه گونههای Lactobacillus، طبق تحقیقات مختلف، عملکرد ایمنی روده را بهبود میدهند. این یعنی بدن گربه راحتتر با بیماریها مقابله میکند یا اگر بیمار شد، زودتر بهبود پیدا میکند.
پروبیوتیکها بهویژه برای گربههایی با سیستم ایمنی ضعیف، مثل بچهگربهها یا گربههای مسن، مفید هستند. همچنین میتوانند در بیماریهایی که در سیستم ایمنی مرتبط هستند، مثل آلرژیها، اختلالات خودایمنی یا بعضی سرطانها نیز مؤثر باشند. اما با این حال، در گربههایی که دچار نقص ایمنی شدید هستند، باید با دقت و زیر نظر دامپزشک از پروبیوتیک استفاده شود.
مدیریت استرس
استرس یکی از عوامل مهم در بروز اسهال در گربهها است. موقعیتهایی مثل جدا شدن از مادر، سفر، رفتن به پانسیون یا زندگی در پناهگاه میتوانند این مشکل را تشدید کنند. اگر گربه پیش از مواجهه با موقعیتهای استرسزا، چند روز تا چند هفته پروبیوتیک مصرف کند، احتمال بروز اسهال ناشی از استرس بهطور قابلتوجهی کاهش پیدا میکند. از طرف دیگر، همانطور که استرس بر سلامت روده تأثیر دارد، سلامت روده هم میتواند بر احساس استرس گربه اثر بگذارد. در واقع، ارتباطی دوطرفه وجود دارد.
یک مطالعه از دانشگاه ایالتی کلرادو نشان داد که پروبیوتیک Bifidobacterium longum NCC3001 (معروف به BL999) میتواند باعث کاهش استرس در گربهها شود، حتی از بروز مجدد ویروس هرپس گربهای جلوگیری کند و ارتباط اجتماعی گربه با صاحبش را هم افزایش دهد.
چطور برای گربهتان پروبیوتیک مناسب انتخاب کنید؟
برای اینکه پروبیوتیک واقعاً مؤثر و بیخطر باشد، باید محصولی را انتخاب کنید که ویژهی گربهها ساخته شده باشد. هر حیوانی میکروبیوم خاص خودش را دارد. باکتریهایی که در بدن انسان یا سگ مفید هستند، الزاماً برای گربهها مناسب نیستند و ممکن است نتیجهای نداشته باشند یا حتی باعث مشکل شوند.
برای همین، خوراکیهای پروبیوتیکی مخصوص انسان مثل ماست یا کفیر انتخاب خوبی برای گربهها نیستند. سیستم گوارش گربهها با ما فرق دارد و این غذاها ممکن است به جای فایده، باعث ناراحتی گوارشی، نفخ یا دلدرد شوند. در ترکیب پروبیوتیکهای مخصوص گربهها، معمولاً چند نوع باکتری مفید از جمله موارد زیر بهکار میرود:
- Enterococcus
- Bifidobacterium
- Lactobacillus
- Streptococcus
هرکدام از این باکتریها در بخش خاصی از بدن گربه فعالیت میکنند و اثر متفاوتی دارند. بیشتر محصولات موجود در بازار با هدف مشخصی، مثلاً برای بهبود گوارش، تقویت سیستم ایمنی یا کنترل استرس طراحی شدهاند.
برای انتخاب بهترین گزینه، حتماً با دامپزشک مشورت کنید. مخصوصاً اگر برخی علائم بیماری گربه را مشاهده کردید و متوجه شدید گربهتان بیماری خاصی دارد. همچنین بهتر است سراغ برندهایی بروید که ترکیب محصولشان پشتوانهی علمی دارد و مورد اعتماد دامپزشکان است.
انواع مختلف پروبیوتیک برای گربهها
پروبیوتیکها در شکلها و مدلهای مختلفی عرضه میشوند و میتوان آنها را بر اساس نیاز گربه انتخاب کرد. بعضی از غذاهای تجاری مخصوص گربه و حتی پرطرفدارترین غذای خشک گربهها، بهویژه محصولاتی که برای گوارش حساس طراحی شدهاند، در ترکیبشان پروبیوتیک دارند. علاوه بر آن، پروبیوتیکها بهصورت مکمل جداگانه هم موجود هستند؛ از جمله:
- پودرهایی که روی غذا پاشیده میشوند
- خمیر
- کپسول
- خوراکیهای جویدنی
این مکملها معمولاً همراه غذای روزانهی گربه داده میشوند و استفاده از آنها ساده است.
چطور پروبیوتیک را به درستی به گربه بدهیم؟
برای مصرف پروبیوتیک، بهترین کار این است که دستور روی بستهبندی را دنبال کنید و در کنار آن با دامپزشک مشورت داشته باشید. پروبیوتیکها برای اینکه در روده فعال شوند و شروع به کار کنند، معمولاً به ۱ تا ۳ روز زمان نیاز دارند. پس اگر میخواهید از آنها برای پیشگیری از اسهال ناشی از استرس یا آنتیبیوتیک استفاده کنید، بهتر است مصرف را چند روز قبل شروع کنید و تا پایان دورهی درمان یا شرایط استرسزا ادامه دهید. گاهی ادامه دادن برای یک یا دو هفته بعد هم پیشنهاد میشود.
اگر همزمان با آنتیبیوتیک استفاده میکنید، حتماً فاصلهی زمانی بینشان رعایت شود. دستکم باید ۴ ساعت بین مصرف پروبیوتیک و آنتیبیوتیک فاصله باشد تا باکتریهای مفید از بین نروند.
در مواردی مثل اسهال ساده و موقت، معمولاً مصرف پروبیوتیک تا زمان بهبودی کافی است. اما در شرایط مزمن، ممکن است لازم باشد گربه برای چند هفته یا حتی چند ماه آن را مصرف کند.
آیا مصرف پروبیوتیک برای گربه خطر دارد؟
در حالت کلی، پروبیوتیکها ایمن هستند و مشکلی ایجاد نمیکنند. اما با این حال، در بعضی موارد ممکن است علائمی مثل دلپیچه، نفخ یا شل شدن مدفوع دیده شود. این علائم معمولاً موقتی هستند و با کاهش دوز برطرف میشوند. اما با این حال، در گربههایی که سیستم ایمنی بسیار ضعیفی دارند، استفاده از پروبیوتیک باید با احتیاط بیشتری انجام شود. پیش از شروع هر نوع مکمل، بهتر است حتماً با دامپزشک مشورت کنید.
