بسیاری از بیماریهایی که در طول پیدایش انسانها، جان آنها را گرفته، این روزها یا ریشهکن شدهاند و یا به وسیله دارو و واکسنهای مختلف قابل کنترل هستند. یکی از این بیماریها که از 3 تا 4 هزارسال پیش تا امروز وجود داشته و در صورت عدم رسیدگی و واکسیناسیون به موقع میتواند به از بین رفتن انسان منجر شود، بیماری هاری است. هاری یک بیماری ویروسی است که معمولا از طریق ریخته شدن بزاق روی زخم باز و گازگرفتگی حیوان یا انسان آلوده به فرد سالم منتقل میشود.
این بیماری بسیار خطرناک است و میتواند کشنده باشد. امروزه هاری در بیش از 150 کشور در سراسر دنیا وجود دارد که شیوع آن در آسیا و آفریقا بیشتر است. هرسال هزاران نفر به دلیل ابتلا به این بیماری جان خود را از دست میدهند که حدود 40 درصد از آنها را کودکان زیر 15 سال تشکیل میدهند. هاری علاوه بر گرفتن جان انسانها، هزینه اقتصادی زیادی را هم به جامعه جهانی تحمیل میکند؛ طبق آمارهای منتشر شده، حدود 8.6 میلیارد دلار در هر سال صرف مقابله با این بیماری و عوارض به جا مانده از آن میشود؛ به همین دلیل لازم است که با این بیماری بیشتر آشنا شویم. در ادامه این مطلب با علائم بیماری هاری، نحوه انتقال و روشهای پیشگیری از ابتلا به آن بیشتر آشنا میشویم.
مدت زمان بروز علائم هاری
این بیماری یک دوره کمون یا نهفتگی دارد که معمولا بین 2 تا 8 هفته طول میکشد. مدت زمانی که بیماری بروز میکند میتواند به عوامل مختلفی مثل واکنش بدن فرد، محل ورود ویروس و میزان بار ویروس وارد شده به بدن داشتهباشد. براساس این عوامل ممکن است علائم بیماری یک روز بعد تا یک سال بعد هم نمایان شوند.
خرید قسطی محصولات جوسرا
خرید انواع محصولات جوسرا برای گربه و سگ به صورت اقساطی از اسنپشاپ
مشاهده و خریدعلائم هاری در انسان
معمولا بیماری هاری در بخشها و مراحل مختلف بروز میکند؛ در مرحله اول که میتواند 2 یا 3 روز پس از وقوع حادثه باشد، علائم عمومی مانند درد و خارش در محل گزش، تب، گزگز در اندامهای بدن، بیقراری، خستگی و بیاشتهایی بروز میکنند. در مرحله بعدی ویروس به سمت سیستم عصبی مرکزی حرکت میکند و التهاب پیشرونده در نخاع و مغز ایجاد میشود. در این موقعیت هاری به دو نوع خشمگین و فلجی (ساکت) تقسیم میشود.
هاری خشمگین به بیشفعالی، اضطراب، بیخوابی، تحریکپذیری، مشکلات بلع، توهم، هراس از آب و هراس از هوای تازه منجر میشود و بیمار معمولا به دلیل تنگی نفس و ایست قلبی از بین میرود. هاری فلجی تقریبا حدود 20 درصد از انسانهای مبتلا به این بیماری را درگیر میکند. در این نوع از ویروس هاری، بیماری مدت زمان بیشتری طول میکشد و عضلات، از نزدیکی محل گزیدگی، دچار فلج و بیحسی میشوند و این روند ادامه پیدا میکند تا فرد به کما رفته و فوت میکند. برخی از محققان معتقدند که این نوع از ویروس هاری در برخی موارد اشتباه تشخیص داده میشود و این موضوع باعث ثبت کمتر موارد مبتلا به این بیماری است.
علائم هاری در سگ
یکی از رایجترین دلایلی که انسانها به بیماری هاری مبتلا میشوند، گاز گرفتگی توسط حیوانات است. حیواناتی مثل سگ، گربه، راکون، خفاش، روباه، میمون و موش میتوانند این ویروس را به انسان انتقال دهند که در بین آنها، بیشترین درصد انتقال به وسیله سگها رخ میدهد. نمود این بیماری در سگها هم ممکن است بین 2 تا 3 هفته طول بکشد. علائم هاری در همه سگها یکسان نیست اما یکی از مهمترین و رایجترین آنها تغییر رفتار ناگهانی سگ است.
در اکثر موارد، سگ دچار اضطراب و بیقراری میشود و رفتهرفته حالت درندگی و وحشیگری به خود میگیرد. بارزترین علامت فیزیکی در سگهای مبتلا به هاری، افزایش بزاق و کف کردن دهان است. در این حالت حیوان توانایی بلع را از دست میدهد و به مرور به دلیل گرسنگی، تشنگی و همچنین فلج شدن دستگاه تنفسی از بین میرود. در برخی دیگر از موارد ممکن است سگ بیش از حد به صاحب خود نزدیک شده و یا گوشه از خانه یا پناهگاه پنهان شود؛ در این صورت سگ کمکم به دلیل فلج اندامهای بدن و در نهایت دستگاه تنفسی تلف خواهد شد.
علائم هاری در گربه
به صورت عمومی علائم هاری در گربه هم شبیه به علائم ایجاد شده در سگهاست. تغییر رفتاری مهمترین نشانهای است که میتواند از وجود ویروس هاری حکایت کند، اما علائم دیگری را هم باید در نظر گرفت. نشانههایی از جمله مشکلات گوارشی مثل اسهال و استفراغ، کاهش وزن و بیاشتهایی، مشکلات تنفسی مانند سرفه، عطسه و تنگی نفس، مشکلات عصبی مثل تحریکپذیری عضلات، لرزش و پرش عضلانی و کاهش تعادل و لغزش را میتوان به عنوان علائم بیماری هاری در گربهها در نظر گرفت. البته این علائم ممکن است در بیماریهای دیگر هم وجود داشتهباشد و به همین دلیل با دیدن این نشانهها باید سریعا به دامپزشک مراجعه کنیم.
واکسن هاری
بهترین راه مقابله با بیماری هاری، تزریق واکسن است. حتی اگر توسط حیوانی مورد گزیدگی قرار گرفتیم که حیوان به این ویروس مبتلا بوده، برای درمان هاری هم تزریق دوزهای مختلف واکسن هاری توصیه میشود. این واکسن هم نمونه حیوانی و هم انسانی دارد و جزو واکسنهای مهمی است که باید به حیوانات خانگی به ویژه سگها و گربهها تزریق شود.
این واکسن در طول تاریخ پیشرفتهای مهمی داشته و امروزه به واکسنی بیخطر برای انسانها و حیوانات تبدیل شدهاست. تزریق این واکسن معمولا در سه دوز، در روز صفر، روز 3 و روز 7 انجام میشود. برای موارد شدیدتر دوز چهارم هم برای روز 14 در نظر گرفتهمیشود؛ در صورتی که حیوان در دسترس باشد و بعد از ده روز زنده بماند، یعنی حیوان به هاری مبتلا نبوده و نیاز به تزریق دوز چهارم نیست. در ایران یک نوع واکسن غیرفعال برای هاری تزریق میشود که نمونه موفق و بدون عارضهای محسوب میشود.
چه افرادی باید واکسن هاری تزریق کنند؟
علاوه بر افرادی که دچار حادثه برخورد با حیوانات وحشی شدهاند، دامپزشکان، افرادی که با حیوانات کار میکنند، افرادی که در آزمایشگاههایی مشغول هستند که روی این ویروس تحقیق میشود، مسافرانی که به کشورهایی سفر میکنند که هاری در آنجا شایع است و آنهایی که نقص سیستم ایمنی دارند از جمله افرادی هستند که باید با پزشک خود درباره تزریق واکسن هاری، پیش از مواجهه با خطر مشورت کنند.
با اینکه گفتهشد این واکسن عوارضی ندارد، به ندرت، برخی از افراد ممکن است علائمی مانند درد و تورم در ناحیه تزریق واکسن، حالت تهوع، سردرد، دل درد، دردهای عضلانی یا سرگیجه را تجربه کنند که معمولا این موارد خود به خود برطرف میشوند. در صورتی که این نشانهها پس از گذشت مدتی کماکان ادامه داشتند، باید با پزشک مشورت کنیم.
بعد از گاز گرفتن سگ چه کار کنیم؟
اگر زمانی در معرض گاز گرفتگی سگ قرار گرفتیم باید سریع زخم را با آب گرم و صابون ملایم بشوییم، با پارچه تمیزی خونریزی را کنترل کرده و در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنیم. پزشک شرایط زخم را بررسی کرده و واکسنهای لازم از جمله هاری و کزاز را توصیه میکند.
معمولا در مراحل اولیه نمیتوان این بیماری را تشخیص داد، در اکثر شرایط با شروع علائم بیماری، با آزمایش کردن خون یا بافت بدن فرد بیمار، میتوان وجود ویروس هاری را بررسی کرد؛ به همین دلیل واکسن هاری برای همه افراد آسیب دیده در حادثه توصیه میشود. اگر برایتان سوال است که بعد از گاز گرفتن گربه چه کار کنیم؟ باید بگوییم که اقدامات لازم تقریبا مشابه با شرایط گاز گرفتن سگهاست و بهتر است زمان مراجعه به پزشک بیشتر از 24 ساعت طول نکشد.
